گاراپاقال یعنی بزرگ یا کوچک؟

توضیح اولیه: این داستان برای یک نوشته وبلاگی طولانی است. اگر حال و حوصله خواندن متن طولانی را ندارید بگذارید و بگذرید.
——————————–
«گاراپاقال» در زبان ساکنان «شوسکانا» -یکی از حاصلخیز‌ ترین کوهپایه‌های جهان- دو معنا داشت: مزرعه و بزرگ. خاک پر برکت «شوسکانا» و آب زلالی که از کوه‌های «سالاموز» سرچشمه می‌گرفتند به چند صد خانوار شوسکانا آنقدر غله و غذا می‌دادند که آنان حتی در فصل زمستان هم که فصل کشت و زرع نبود به همان میزان و خوبی بهار و تابستان غذا می‌خوردند. زمین پر بار آنقدر گسترده بود که کوچکترین مزرعه دهکده چهل سنگ‌انداز در چهل سنگ‌انداز بود. این یعنی طول و عرض چنین مزرعه‌ای را چهل بار پرتاب پشت سر هم سنگ به‌توسط صاحبش تعیین می‌کرد. و تازه این کمترین و حقیرترین‌شان بود. از این رو «گاراپاقال» در زبان‌شان هم مزرعه معنا می‌داد و هم بزرگ.

در سال سیزده‌هزار و سیزده از تقویم «شوسکانا» بود که قوم بیابان‌نشین «ساخو» به ایشان تاختند و مردم «شوسکانا» بناچار خانه و زندگی گذاشتند و به سمت کوه رفتند. کوه‌ بزرگ «سالاموز» با آغوش باز و با منتهای سخاوتی که داشت این مردمان که به شامگاه تا بامدادی از سروری به گدائی افتاده بودند را در خود پذیرفت و آنان را در خود جای داد. اما اینان اکنون ناچار بودند غذای خود را از دامنه سنگی کوه درآورند. آن فراوانی افسانه‌ای به شبی پایان یافت و دیگر دل کوه بود تا کنده شود و صاف گردد و قابل کشت و زرع.

«گاراپاقال»های ایشان شاید به یک دهم کاهش یافت. اکنون بزرگ‌ترین «گاراپاقال» در دهکده جدید در کمرکش کوه ده سنگ‌انداز در ده سنگ‌انداز بود. سال‌ها گذشت. پیران روستا از دنیای دشت و کوه روی در خاک کشیدند و جوانانی که تولد و زندگی در ارتفاعات لپ‌های ایشان را سرخ و گل‌گلی کرده بود جای پیران را گرفتند. زندگی روالی جدید یافت. کار در مزرعه واقعا کمرشکن بود و باعث پیری زودرس میان‌سالان می‌شد. اینان وقتی برای لحظه‌ای استراحت دست از کار می‌کشیدند و با خیره شدن به پائین کوه به یاد جوانی و فراوانی خویش می‌افتادند شروع به گفتن داستان‌هائی می‌کردند از آنچه بود و از آنچه ایشان بودند. جوان‌ها هم خسته و عرق‌ریزان به این داستان‌ها گوش می‌دادند و زیر لب لبخندی مسخره‌بار بر صورت می‌آوردند بدون کلمه‌ای حرف.

چه فایده داشت گوش دادن به مزخرفات اینان؟ اصلا «گاراپاقال» نود سنگ‌اندازی چه معنا داشت؟ این بیشتر به خواب و خیال و رویا شبیه بود تا به واقعیت. «گاراپاقال» چیزی در حد یک سنگ‌انداز در یک سنگ‌انداز بود. امان از دست این پدران و مادران که بخاطر سن بالا و پز دادن الکی به جوانان امروزه مدام دم از آن «گاراپاقال»های گل و گشاد می‌زدند. واقعیت چیز دیگری بود. واقعیت این بود که اگر هم زمانی چنان «گاراپاقال»هائی بوده که فقط باید آب پای آن می‌آوردی و بذر می‌پاشیدی و بعد دیگر همه چیزش تمام بود و باید صبر می‌کردی تا محصول برداری هر تخم هفتاد تخم، الان دیگر نبود و همه چیز فرق داشت. اکنون باید هر عدد گندم را با خون دل از دل کوه بیرون آورد. این افسانه‌ها را بگذار برای بعد و بیل را بردار بیافت به‌جان زمین که شکم گرسنه لقمه نانی است.

اما روزگار را با «شوسکانا» و مردمانش سر نیکی نبود. چهل سال پس از آن سال نحس که مردمان را از دشت به کوه راند، مزارع «شوسکانا»ی جدید در دل کوه را سیلاب شست و با خود برد. زمین قابل کشت که دیگر نبود. پائین کوه هم که شمشیر آخته «ساخو» منتظر بازگشت‌شان بود. این شد که مردمان چاره را در رفتن به سمت بالای کوه دیدند. چند روز و چند شب بچه به بغل و خورده‌ریز زندگی به پشت و مایملک بازمانده از سیل به پشت چهارپا، در کوه بالا رفتند. در جائی که رود «ماناکا» از رود «توچی‌تو» جدا می‌شد توقف کردند و سنگ بنای روستای‌شان را در آنجا نهادند. زمین بغایت سنگلاخ و سرد بود. و زمین نمی‌خواست که از خواب بیدار شود و بار دهد. میان‌سالان دهکده به دو سه سالی به پایان مسیر زندگی‌شان رسیدند و در زمینی دفن شدند که خاک آن سفت‌تر بود از سنگ محل تولدشان در کوهپایه. اکنون کل آبادی و زمین‌های زراعی اطرافش پنج سنگ‌انداز در پنج سنگ‌انداز بود. اندازه و طول و عرض‌ «گاراپاقال»‌ها را دیگر «سنگ‌انداز» تعیین نمی‌کرد بلکه به «قدم» اندازه می‌شدند. بزرگ‌ترین‌ «گاراپاقال» پنجاه قدم در پنجاه قدم بود.

جوانان متولد کمرکش کوه به ربع نسلی که گذشت از زندگی‌شان در بالا بالاهای کوه، میان‌سالی نکرده پیرمردان و پیرزنانی شدند سربار خانواده‌های‌شان. و جوانان دیگر حتی گوش نمی‌کردند به داستان‌های فراوانی و بزرگی زمان ایشان در جائی که چند روز پیاده راه بود به سمت پائین کوه چه برسد به افسانه‌های بی‌سر و تهی که از زمانی حکایت داشت که هر «گاراپاقال» حداقل چهل سنگ‌انداز در چهل سنگ‌انداز بود. مسخره‌ها! چه معنا داشت «سنگ‌انداز»؟ کدام آدم عاقلی در دهکده دیگر فاصله‌ها را با «سنگ‌انداز» اندازه می‌گرفت؟ بدبخت‌های پیرپاتال آفتاب لب بام. نمی‌فهمیدند دیگر. مدرن و امروزی نبودند که بفهمند واحد اندازه‌گیری «قدم» است نه «سنگ‌انداز». گندم آنقدر ارزش داشت که صد هزار دانه آن مهریه دختر کدخدای «شوسکانا» بود در شب ازدواجش.

خشک‌سالی بی‌رحمی در سال پنجاه از رسیدن‌شان به محل جدا شدن دو رودخانه هر دو رود را خشکاند. چاره را در بالاتر رفتن دیدند. سه روز و سه شب از یال کوه بالا رفتند و در نیم‌ روز فاصله از قله کوه «سالاموز» دهکده جدید خود را بنا گذاشتند. «گاراپاقال» در اینجا چیزی بود در حدود هشتاد «وجب» در هشتاد «وجب». باز پیران داستان‌ها می‌گفتند از فراوانی و وفور نعمت در گذشته‌ها و اینکه چقدر محل دو شاخه شدن رودخانه‌ها آباد بود و اجدادشان در کمرکش کوه چه زندگی شاهانه‌‌ای داشته‌اند. این داستان‌ها دیگر به گوش جوانان حتی نمی‌رسید چرا که آنقدر دور از ذهن می‌نمود که پیران از ترس اینکه باقی دیوانه‌ پندارندشان این نقل‌ها در میان خویش به پچ‌پچ می‌کردند. خوشبختی در داشتن کیسه‌ای گندم بود برای ساکنان «شوسکانا» و بس. پیران ده از بی‌غذائی مردند و دیگر هیچ میزان هوای پاک و ارتفاع زیاد نتوانست سرخی را به گونه‌های جوانان بیاورد. اما چه باک که گونه از نظر ایشان زرد بود و همواره زرد بوده. خوشبخت‌ترین مردمان‌شان تا سی و پنج بیشتر نمی‌زیست. اما چه باک؟ آدم عادی سی سال زندگی می‌کرد در میان ایشان و اگر کسی به سی و دو می‌رسید واقعا خدایان به او نظر خیر داشتند چه برسد به سی و پنج.

در شبی از شب‌های سال سیزده‌هزار و چهارصد و سیزده اما کوه لرزید. کمرکش کوه لرزید. رودخانه‌ها لرزیدند. کوهپایه لرزید. دشت لرزید. بعدها تاریخ‌نویسان نوشتند که کوه و دشت تا صبح می‌لرزیدند. اهالی «شوسکانا» هرآنچه داشتند در زیر آوار گذاشتند و راهی پائین کوه شدند چرا که قله را در تمام مدت سال برف و یخ پوشانده بود و راهی نداشتند برای بالا رفتن. سیزده شب و سیزده روز پائین رفتند در دل کوه تا به دشتی رسیدند که سقف خانه‌هایش سنگ‌گور ساکنانش شده‌بود. فرزندان بیابان‌گردان سابق که به اجداد ایشان تاخته‌بودند اکنون زیر خروارها خاک آرمیده بودند. از کوه آمدگان «شوسکانا»ی جدید را دوباره پس از چهارصد سال بر روی خرابه‌های بازمانده از مهاجمان سابق بنا کردند. «گاراپاقال»ها اما قدری بزرگ‌تر شدند از آنچه در نوک کوه بودند. دیگر هشتاد وجب در هشتاد وجب نبودند. اکنون هر خانوار دهکده دویست وجب در دویست وجب زمین داشت برای زراعت. چند سال گذشت. به مرور سر و کله تاجرانی که قبل از لرزش بزرگ زمین با مردم ساکن در آن دشت تجارت غله و غذا می‌کردند پیدا شد.

این تاجران «دالاگوما»ئی اما تا جائی که جا داشتند در همین اول کار به «شوسکانا»ئی‌ها خندیدند چرا که «گاراپاقال»های این مردمان جدید دویست وجب در دویست وجب بود. بعدها بازرگانان دریافتند که این مردمان درکی و ذهنیتی از «بزرگ» ندارند و چون برای نسل‌ها به هشتاد وجب در هشتاد وجب گفته‌اند «گاراپاقال» (به معنای بزرگ) اکنون که زمین دارند به بزرگی چندین و چند سنگ‌انداز نمی‌توانند اندازه آن را در ذهن کوچک خود جای دهند. این است که به دویست وجب در دویست وجب راضی هستند و آن را «گاراپاقال» و بزرگ می‌دانند. این یافته بازرگانان در سرزمین خودشان اسباب خنده و تفریح مردمان شد و کم‌کم «گاراپاقال» در زبان آن مردمان بازرگان به معنای «کوچک، حقیر» و نیز «نفهم» بکار رفت. مردم «شوسکانا» به مدد زمین حاصل‌خیز اما در چند نسل توانستند نسبتا ثروت‌مند شوند و دید خود را گسترش دهند. «گاراپاقال» اکنون در میان‌ ایشان زمینی بود به مساحت هزار وجب در هزار وجب.

روزی که کدخدای ده‌شان «گاراپاقال پانزدهم» به آبادی مجاور اعلام جنگ داد چرا که برایش خبر آورده‌بودند که در «دالاگوما» او را «حقیر و ابله پانزدهم» می‌خوانند تقریبا همه «شوسکانا»ئی‌ها بر این باور بودند که بزرگی‌ای که خدایان به ایشان داده‌اند باعث پیروزی‌شان در جنگ می‌شود. «دالاگوما»ئی‌ها اما که اکنون دیگر بقدر یک شهر بزرگ شده‌بودند و حتی داشتند به دور شهرشان خندق و برج و بارو می‌ساختند به روستای «شوسکانا» تاختند و از کشته پشته ساختند. بازماندگان به کمرکش کوه فرار کردند و «شوسکانا»ی جدید را در آنجا پایه گذاشتند. پیران برای جوانان داستان‌ها گفتند از فراوانی و بزرگی «گاراپاقال»‌ها وقتی که ایشان جوان بودند و …

پایان

Advertisements

3 پاسخ to “گاراپاقال یعنی بزرگ یا کوچک؟”

  1. ورتيگونه Says:

    سلام دوست عزیز
    عجب داستانی بود محمد جان، دلم گرفت. نمی‌دونم چی بگم، باز یه چیزی می‌گم داستان سیاسی میشه البته می‌دونم که تو هم اومدی توجمع فیلتر شده‌ها و سیاسی کردن داستان‌های سیاسی 😉 دیگه اشکالی نداره.
    ولی راست می‌گی این رفتن به بالای کوه و فاصله گرفتن از زمین، این سخت‌تر شدن لحظه به لحظه‌ی شرایط باعث می‌شه که خیلی از مفاهیم از معنا تهی بشه یا معنایی مخالف اصلش رو به خود بگیره، گارپاقال، تمدن، آزادی، حقوق بشر، رفاه، آسایش، عملگرایی، اصلاح‌طلبی و …

    یک چیز دیگه، توجه کردی که این نوع نوشتن، اینکه همه چیز رو مثل عیسی مسیح به شکل داستان درآورد و گفت چقدر داره زیاد میشه. نمی‌دونم تو چرا اینکارو می‌کنی، یکبار توضیح داده بودی که این کارت برای ساده و قابل فهم کردن نظراتت هستش، ولی من بعید می‌دونم فقط همین باشه. می‌دونم که یک مقدار زیاد این شیوه نوشتن به خاطر واکنش‌های طرف‌های مقابل هستش، اینکه این ابهام توی نوشته‌ها وجود داشته باشه تا طرف مقابل بتونه برداشت خودش رو بکنه و حتی یک جایی اگه دلش خواست عمداً وانمود کنه که برداشتی دیگه کرده و کلاً به روی خودش نیاره. حتی خود من هم خیلی وقتا وسوسه می‌شم که حرفم رو به شکل یک داستان دربیارم و چهارتا نشونه تو لفافه هم اینور و اونورش بزارم که اونی که می‌خواد متوجه حرف من بشه اونی هم که نمی‌خواد یا نمی‌تونه هم فکر کنه که یک داستان همینطوری خونده.
    می‌دونم تو و بقیه افرادی که این رویه رو در پیش می‌گیرن، همینجوری یک شبه به چنین نتیجه‌ای نرسیدن، ولی می‌خوام ازت بپرسم که تو فکر می‌کنی هدفی که از این نوع نوشتن تعقیب می‌کردی بهش رسیدی و اگه رسیدی تا چه حد ؟ البته شاید من اشتباه می‌کنم و داستان‌های تو هم صرفاً داستان هست، (که شک دارم) و این منم که بی‌خودی دنبال نشونه‌ها می‌گردم و یک چیزایی رو به اشتباه به حساب نشونه‌ها می‌زارم.
    ببخش که توی کارت فضولی می‌کنم.
    آرزوی موفقیت

  2. فابيان Says:

    داستان جالبى بود… به نظر من هم بزرگ ميتونه باشه هم كوچك!، بسته به اين داره از كجا و در چه زمانى بهش نگاه كنى و اينكه كدوم دسته بهش نگاه كنند.
    از ديد من بسيارى از مفاهيم اينگونه هستند، شايد به جرات بشه گفت تمام مفاهيم علوم اجتماعى! اينها در طول زمان و به فراخور وضعيت دچار تغيير مفهومى ميشوند.
    يك نكته ديگه اينه كه ما انسانها براى ارتباط با همديگه از يك استانداردى استفاده ميكنيم كه در قالب واژه ها اونهارو بكار ميگيريم. اين استاندارد معنايى در قالب زمانى يك معنى رو القا ميكنه و در زمان ديگه همون واژه ميتونه ناظر بر يك مفهوم ديگه باشه.
    در پايان خوشحال شدم كه با وبلاگ شما آشنا شدم، بحث با ورتى اگرچه هردو مون رو از كوره در برد ولى يك فايده داشت!
    تا بعد بدرود

  3. فورکلارنده Says:

    با درود فراوان خدمت محمد آقای عزیز.
    عجب داستانی بود محمد جان آدمو یاد خودش میندازه. وقتی پدر بزرگم بهم میگه که اون زمونا زمان شاهنشاه آریا مهر بزرگ ما یک روز کار میکردیم و یک هفته میخوردیم من واقعا همین احساس نسل سوم گارپاقال رو پیدا میکنم و میگم مگه میشه؟ راستش خودتم میدونی همونطور که توی داستانت اشاره کردی وقتی یک مدل زندگی روزمره در حال جریان باشه و دید و درک ما از مفاهیم همون چیز محدودی باشه که به عینه داریم میبینیم باور کردن چیزهای بزرگتر مثل یک روز کار و یک هفته خوردن خیلی عجیب و باور نکردنیه. البته میدونم منظورش این نبوده که واقعا در هفته یک روز کار میکردن منظورش این بوده که میشده اینطوری زندگی کرد اما الان چی؟ الان باید یک سال جون بکنی تا یک هفته بتونی بری مسافرت. محمد جان دلم میخواد برگردم به گارپاقالی که پدر بزرگم تعریفشو میکرد توی اون گارپاقال زندگی بسیار زیبا بود و مثل الان همه چیز در ابعاد و معنای محدود به دروغ نبود. محمد جان داستانت یه حس عجیبی داشت.
    الان که نگاه میکنم به زندگی میبینم که انقدر مردم توی خودشون هستند و در قبال زحمت زیاد دستمزد و ثمره ی کمی میگیرن که با یه کمک کوچولو از طرف دولتمردان کثیف و دروغگو فکر میکنن دنیا رو بهشون دادن دقیقا همون مثال یک کیسه گندمی که توی داستان زدی در اینجا صدق میکنه.
    خوب اومدم این آخر هفته رو دعوتت کنم به خونه ی مجازی خودم. امیدوارم آخر هفته ی خوبی رو اونجا داشته باشی. ما که تازه سر هفته هستیم. با پُست درد دل.دل درد آپ کردم وبلاگ رو.
    با تقدیم احترام….فورکلارنده.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: